Σητεία // αξιοθέατα
Δύο είναι οι βασικές εκδρομές που σας προτείνουμε από τη Σητεία. Η πρώτη θα σας φέρει στη Ζάκρο και το περίφημο μινωικό της ανάκτορο. Μετά την επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο θα κολυμπήσετε στην παραλία της Κάτω Ζάκρου. Η δεύτερη οργανωμένη εκδρομή από Ηράκλειο ή Σητεία έχει προορισμό της το οροπέδιο της Ζήρου και θα σας επιτρέψει να γνωρίσετε έναν κόσμο μοναδικής φυσικής ομορφιάς, με έντονη τη σφραγίδα της ιστορίας και της παράδοσης, καθώς και να κάνετε μπάνιο στον όμορφο Ξερόκαμπο.
Το μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου και το φαράγγι των νεκρών
Η (Άνω) Ζάκρος είναι ένα τυπικό κεφαλοχώρι της ανατολικής Κρήτης, καταπράσινο χάρη στις πανέμορφες πηγές του, που γίνεται προσπάθεια να αξιοποιηθούν με τη δημιουργία χώρων αναψυχής. Ένας από τους ντόπιους που κατέβαιναν ως την Κάτω Ζάκρο –ο σημερινός φύλακας του αρχαιολογικού χώρου– ανακάλυψε τυχαία ίχνη των αρχαιοτήτων, που οδήγησαν τον καθηγητή Νικόλαο Πλάτωνα στην ανασκαφή (1961) του τέταρτου πιο σημαντικού ανακτόρου του μινωικού πολιτισμού (μπορείτε να το επισκεφθείτε καθημερινά με οργανωμένα πακέτα εκδρομών από Ηράκλειο, εκτός Δευτέρας και εορτών, 08:00-15:00).
Εδώ βρίσκεται το τέταρτο, κατά σειρά σπουδαιότητας, ανάκτορο του νησιού (πέντε περίπου φορές μικρότερο από την Κνωσό). Χτίστηκε το 1900 π.Χ., καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε το 1600 π.Χ. – τα ερείπια που βλέπουμε σήμερα ανήκουν σε αυτήν τη δεύτερη οικοδομική φάση. Το 1450 π.Χ., στο μεγάλο κύμα καταστροφής που συντάραξε όλη την Κρήτη, καταστράφηκε οριστικά από πυρκαγιά.
Μπαίνοντας στον αρχαιολογικό χώρο, αντικρίζουμε τη γωνία που σχηματίζουν η νότια και η ανατολική πτέρυγα. Την προσοχή τραβάει στα δεξιά μας η ιερή δεξαμενή – μέχρι και σήμερα τροφοδοτείται με νερό από φυσικά πηγάδια. Προσέξτε πόσο φθαρμένα είναι τα σκαλοπάτια της κλιμακίδας καθόδου από τα πλήθη των πιστών που ανεβοκατέβαιναν. Βγαίνουμε στην κεντρική αυλή, στη βορειοδυτική γωνία της οποίας υπάρχει χτιστός βωμός. Απέναντί του αντικρίζουμε την κεντρική πόρτα της δυτικής πτέρυγας. Στο μικρό χώρο που σχηματίζεται μετά την είσοδο πρέπει να υπήρχε ξύλινη σκάλα που οδηγούσε στον πάνω όροφο. Δίπλα από την κεντρική είσοδο συναντάμε τη μεγάλη ορθογώνια αίθουσα των τελετουργιών, όπως την αποκαλούν οι αρχαιολόγοι. Εδώ βρέθηκαν το περίφημο ρυτό της ταυροκεφαλής (σήμερα μπορείτε να το θαυμάσετε στο μουσείο Ηρακλείου), αλλά και γιγάντια πριόνια, μήκους μέχρι και 1,70 μ. που τα χειρίζονταν δύο άνθρωποι. Ακριβώς πίσω από την αίθουσα των τελετουργιών απλώνεται το ιερό με 11 δωμάτια, από τα οποία ξεχωρίζει σαφώς η –απαραίτητη στα μινωικά ιερά– υπόγεια δεξαμενή καθαρμών. Πίσω από τη δεξαμενή καθαρμών σώζονται κάποια βοηθητικά δωμάτια, που χρησιμοποιούνταν ως αποθηκευτικοί χώροι. Ένα από αυτά είναι το περίφημο θησαυροφυλάκιο, το μόνο ασύλητο από όλα τα ανακτορικά θησαυροφυλάκια (διασώθηκαν εκπληκτικά τελετουργικά αγγεία, με κορυφαίο το ρυτό από ορεία κρύσταλλο, σήμερα στο μουσείο Ηρακλείου). Ακριβώς πίσω του βρίσκεται το αρχειοφυλάκιο, όπου ανακαλύφθηκαν δεκατρείς πινακίδες Γραμμικής Α΄, που «ψήθηκαν» κατά την καταστροφική πυρκαγιά του 1450 π.Χ. και έτσι διατηρήθηκαν. Στην ανατολική πτέρυγα, επί της αυλής, βλέπουμε δύο μεγάλες αίθουσες, τα διαμερίσματα της βασίλισσας και του βασιλιά, όπως υποθέτουν οι αρχαιολόγοι. Το διαμέρισμα του βασιλιά επικοινωνεί προς τα ανατολικά με μεγάλη υπόγεια κυκλική δεξαμενή διαμέτρου 7 μ., όπου συγκεντρώνονταν τα νερά μιας πηγής. Έχει κλιμακίδα καθόδου και χτιστά τοιχώματα επενδυμένα με κονίαμα. Περιτριγυριζόταν από στηθαίο (προστατευτικό τοιχίο) πάνω στο οποίο στηρίζονταν πέντε κίονες. Η δεξαμενή ήταν υπαίθρια. Πρόκειται για κατασκευή μοναδική στη μινωική αρχιτεκτονική – κατά καιρούς οι αρχαιολόγοι την έχουν ερμηνεύσει ως δεξαμενή, πισίνα, ακόμη και ενυδρείο! Το πιθανότερο είναι να πρόκειται για χώρο τελετουργιών. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ότι η πηγή αναβλύζει μέχρι σήμερα, έτσι οι δεξαμενές έχουν πάντα νερό. Στο λόφο που υψώνεται πάνω από τη βόρεια πτέρυγα βρίσκονται τα ερείπια πολλών ιδιωτικών κατοικιών, που ανήκαν πιθανόν σε αξιωματούχους. Το ανάκτορο περιτριγυριζόταν από μια ακμάζουσα πόλη – προσέξτε το φαρδύ πλακόστρωτο δρόμο, που ανοίγεται πάνω από τη βορειοδυτική αυλή και οδηγούσε στο λιμάνι.
Αξίζει όμως να ανηφορίσετε και τα μικρότερα πλακόστρωτα καλντερίμια που ανεβαίνουν στο λόφο, για να απολαύσετε την πανοραμική κάτοψη του ανακτόρου από την κορυφή, αλλά και για να αγναντέψετε το στόμιο του φαραγγιού των νεκρών που ανοίγεται προς τα δυτικά. Ονομάζεται έτσι επειδή στις πλαγιές του βρίσκονται δεκάδες τάφοι της μινωικής περιόδου. Λίγα χιλιόμετρα ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου υπάρχει η συμπαθητική παραλία της Κάτω Ζάκρου με ψιλό βοτσαλάκι. Δεν έχει ομπρέλες και ξαπλώστρες, διαθέτει ωστόσο ταβέρνες που η καθεμιά προσφέρει ντους στους πελάτες της. Εδώ θα συναντήσετε εναλλακτικούς low budget τουρίστες και νέους να απολαμβάνουν τη νωχελική αίσθηση του ήσυχου ψαρότοπου, αφού μπορεί να προσφέρει ένα ήσυχο παράδεισο ακόμα και για μια εκδρομή από Αθήνα. Ο δρόμος που θα σας φέρει από την Πάνω Ζάκρο στην Κάτω, σε μερικά σημεία σου κόβει την ανάσα, καθώς έχεις την εντύπωση πως οδηγείς προς το κενό. Ανατολικά από τις ταβέρνες της παραλίας υπάρχει ένας μικρός λόφος. Ο κολπίσκος πίσω του είναι πολύ πιο γαλήνιος από την κεντρική παραλία. Με λίγη τύχη, μπορεί να βρείτε κάποιο βαρκάρη που θα σας πάει ένα ταξίδι μέχρι τον όρμο Καρούμες, τον Ξερόκαμπο και τα νησάκια Κάβαλλοι.
Οροπέδιο Ζήρου
Η ενδοχώρα της ανατολικής Κρήτης είναι ένας μυστηριώδης τόπος με ερημικά οροπέδια, πανέμορφα φαράγγια με παράξενα μονοσύλλαβα ονόματα (Χα, Ζου), υπέροχα αγριολούλουδα, αρχαιολογικούς θησαυρούς και φιλόξενους ανθρώπους. Ζει στους δικούς της ήρεμους ρυθμούς και σου δίνει την αίσθηση ότι κάνεις ένα ταξίδι στο χρόνο που σε φέρνει στο παρελθόν – τα ίχνη του είναι έντονα: αρχαίοι ναοί, μινωικές και ενετικές βίλες, ερειπωμένα χωριά. Πολλοί οι συναρπαστικοί προορισμοί. Αυτός που σας προτείνουμε θα σας δώσει μια γεύση του σιωπηλού, διακριτικού αυτού κόσμου και αποτελεί μια απ’τις βασικές προτάσεις για πακέτα οργανωμένων εκδρομών και αποδράσεων του Cozi travel.
Από τη Σητεία ακολουθήστε τον κεντρικό οδικό άξονα προς νότο και μετά από 10 χλμ., στο χωριό Επάνω Επισκοπή, στρίψτε αριστερά προς Άγιο Σπυρίδωνα και Νέα Πραισό. Στο χωριό Βάβελοι, δίπλα στην Πραισό, θα δείτε τα ερείπια της αρχαίας Πραισού, που υπήρξε η σημαντικότερη πόλη των Ετεοκρητών, των παλαιών κατοίκων της Κρήτης, που μετά την επικράτηση των Δωριέων αποτραβήχτηκαν στα ορεινά, διατηρώντας τη γλώσσα και τα ήθη τους. Βωμοί, ακροπόλεις, μεγαλιθικά σπίτια, θολωτοί τάφοι, ελληνιστικά κτίσματα, όλη η ιστορία τής άλλοτε ισχυρότατης πόλης είναι γραμμένη στις πανάρχαιες πέτρες των ερειπίων της.
Πέντε χιλιόμετρα νοτιότερα θα βρείτε το χωριό Χανδράς. Κόψτε ταχύτητα για να νιώσετε αυτή την αίσθηση μοναξιάς που σου δίνει το τοπίο, ακόμα και κοντά σε μια κατοικημένη περιοχή. Ένα χιλιόμετρο βορειοανατολικά βρίσκεται η ερειπωμένη Βόιλα, ένα μεσαιωνικό χωριό με έναν ενετικό πύργο και την όμορφη εκκλησία του Αγ. Γεωργίου (15ος αι.), η οποία προτείνεται σαν εναλλακτικός προορισμός αλλα συνέθως δεν περιλαμβάνεται στα πακέτα εκδρομών του ταξιδιωτικού μας γραφείου. Από το Χανδρά μπορείτε να ακολουθήσετε το δρόμο προς το χωριό Ζήρος, με τους αμπελώνες του και τα όψιμα κηπευτικά του. Από τη Ζήρο προχωρήστε 7 χλμ. ανατολικά για το Χαμαίτουλο, ένα μικροσκοπικό χωριό με πολύ χρώμα. Από δω μπορείτε να συνεχίσετε για μπάνιο στον Ξερόκαμπο (άλλα 7 χλμ. περίπου με άσφαλτο και χωματόδρομο). Πρόκειται για μια σειρά μικρών ορμίσκων με ψιλή άμμο, και απέναντί τους τα νησάκια Κάβαλλοι. Η παραλία δεν πρσφέρεται για οργανωμένες εκδρομές, θα βρείτε ωστόσο συμπαθητικές τα-βέρνες (καλή η Liviko View, 28430/27001 με ολόφρεσκα ψάρια και ωραία μαγειρευτά) και ενοικιαζόμενα δωμάτια (προτιμήστε το Ακτή, 28430/26780). Στη συνέχεια, επιστρέφετε στη Ζήρο και κάνετε τον κύκλο του οροπεδίου (5 χλμ. περίπου), περνώντας από τα χωριά Μέσα Απίδι, Καλός Λάκκος και Αρμένοι, με τις πορτοκαλιές και τους δεκάδες ανεμόμυλους που τους δίνουν μια πολύ γραφική όψη, θυμίζοντας το οροπέδιο του Λασιθίου. Κοντά στους Αρμένους βρίσκεται η Ετιά – η όμορφη βενετσιάνικη έπαυλή της αναπαλαιώνεται αυτή την περίοδο. Από εδώ θα βγείτε στο χωριό Παπαγιαννάδες και στον κεντρικό δρόμο για τη Σητεία, που δεν απέχει παρά 14 χιλιόμετρα, απόσταση ιδανική για μια εκδρομή απόδρασης απο Ηράκλειο.
